Dawid Ajzensztadt
Biografia
Dawid Ajzensztadt urodził się w 1890 roku w Nasielsku, miasteczku o wielowiekowej tradycji żydowskiej. Jego ojciec był szochetem i okazjonalnym kantorem. Wczesne zainteresowanie muzyką skłoniło go do przeprowadzki do Nowego Dworu, gdzie uczył się teorii muzyki, śpiewu i tradycji kantorskich pod okiem Eliezera Boruchowicza. Następnie kontynuował edukację wokalną w Berlinie.
Od 1909 roku prowadził chór synagogalny w Homelu, a trzy lata później przeniósł się do Rygi. Z wędrownym teatrem przemierzył Białoruś i Ukrainę, a w 1918 roku osiadł w Rostowie nad Donem jako chórmistrz tamtejszej Wielkiej Synagogi. W 1921 roku zamieszkał w Warszawie i objął prestiżowe stanowisko kierownika chóru Wielkiej Synagogi na Tłomackiem, które piastował przez blisko dwie dekady.
Pod jego batutą chór liczył około 80 chłopców i 20 dorosłych mężczyzn, wykonując zarówno muzykę liturgiczną, jak i świecką. Występy chóru, w tym z udziałem takich sław jak Ignacy Jan Paderewski, przyciągały całe środowisko muzyczne Warszawy. W 1935 roku chór wziął udział w prapremierze opery „Dybuk” Lodovica Roccy.
Ajzensztadt prowadził także chóry Towarzystwa „Szul-Kult” i Kultur-Ligi, a w 1936 roku został kierownikiem szkoły kantorów Warszawskiego Instytutu Muzycznego. Był współzałożycielem Żydowskiego Towarzystwa Muzycznego i współautorem „Algemajner muzik-leksikon”. Jego kompozycje, w tym kantata „Chad Gadya”, były odkrywane na nowo po latach.
W czasie okupacji niemieckiej pozostał w getcie warszawskim, gdzie kontynuował działalność artystyczną, zakładając orkiestrę symfoniczną w Teatrze Femina. W sierpniu 1942 roku został deportowany do Treblinki i zginął w komorze gazowej wraz z żoną Fajgą. Jego córka Maria, znana jako „słowik getta”, zginęła na Umschlagplatzu.